لمخلوق فى معصية الخالق " و نيز در لزوم عمل به شرط استثناء شده " الا شرطاً خالف كتاب الله " يا الا شرطاً احلّ حراماً و حرّم حلالًا " ، يا در لزوم عمل به نذر و قسم نيز همين استثناءات ذكر شده كه ملاك حقوق انسانها تا جايى است كه با احكام الزامى الهى در تضاد نباشد ولى اگر حكمى الزامى در بين باشد ، ديگر انسانها نسبت به هم حق ندارند « 1 » بنابراين اگر مباشرت با زن در چهار ماه به ترك واجبى از واجبات الهى يا انجام محرمى از محرمات الهى بيانجامد لازم نخواهد بود . 6 ) توضيحى درباره فرق باب تزاحم و باب ورود گاه دو واجب داراى ملاك تام الزامى بوده كه يكى اهم و ديگرى مهم يا هر دو مساوى بوده و در اثر عدم قدرت مكلف ، استيفاء هر دو ملاك ميسر نشده در نتيجه واجب اهم ، يا يكى از دو واجب ( در فرض تساوى ) به فعليت مىرسد و واجب ديگر فعلى نمىشود ولى ملاك ملزم آن زمين مىماند ، و از همين جهت است كه انسان مىتواند خود را اختياراً داخل باب تزاحم كند ، مثلًا انسان نمىتواند جائى برود كه او را مجبور مىكنند كه يا بايد شراب بخورى يا تو را مىكشيم ، در اين فرض هر چند انسان به جهت اهم بودن وجوب حفظ نفس مىبايد شراب بخورد ، ولى نبايد با علم و اختيار و بدون عذر خود را داخل موضوع باب تزاحم نمايد ، البته به جهت واجب اهم ممكن است وارد شدن در چنين جايى مجاز و در نتيجه شراب خوردن هم جائز گردد ، ولى بدون عذر شرعى ، به حكم عقل انسان نمىتواند خود را در زمينه اضطرار و تزاحم ملاكات قرار دهد ، چون تفويت مصلحت ملزمه بدون جهت به حكم عقل قبيح است .

--> ( 1 ) ( توضيح بيشتر ) استاد - مدّ ظلّه - در خارج درس فرمودند كه اطلاق اين قاعده نياز به تأمل بيشتر دارد كه آيا از اين روايات مشروط بودن تمام حقوق انسانى به عدم تزاحم با واجب الهى استفاده مىشود يا تنها در دائره حقوق كه توسط خود انسانها به شرط يا قسم يا نذر يا امر انسان واجب الاطاعة همچون پدر ، شوهر ، مولا جعل مىگردد جريان دارد و بحثهاى ديگرى در اين زمينه وجود دارد كه ممكن است در حكم مسأله تأثير گذارد و اگر فرصتى در آينده پيش آمد در اين مورد تحقيق و بحث خواهد شد .